Berkyaruk-Tutuş Mücadelesi
Terken Hâtûn daha sonra Beryaruk’dan dayısı ve Azerbaycan valisi İsmâil b. Yâkûtî’yi isyana teşvik etti. İsmâil, Kerec yakınlarında yapılan savaşta Berkyaruk’a yenildi (Ağustos 1093) ve Terken Hâtûn’un yanına çekildi. Ancak İsmâil, onun beraberindeki emîrler ile anlaşamadığından Berkyaruk’un annesi olan kızkardeşi Zübeyde Hâtûn’un yanına gitti. Fakat Berkyaruk hakkında kötü niyet beslediği anlaşıldığından emîrler tarafından öldürüldü (Eylül-Ekim 1093). Terken Hâtûn bir türlü saltanatı ele geçirmek hususundaki hırsından vazgeçmiyordu. Nitekim o diğer bir taht iddiacısı Suriye Melîki Tutuş’u Isfahan’a çağırdı. Tutuş, kardeşi Melikşâh’ın ölümünü haber aldığı zaman, Rakka şehrini ele geçirmiş ve burada sultanlığını ilân etmişti (Şubat 1093).
O Urfa valisi Bozan, Haleb valisi Aksungur ve Antakya valisi Yağı-basan’ın itâatini sağlayıp, Rahbe, Hâbur bölgesi ve Nuseybin’i işgal ve Musul’u zabtettikten sonra (Nisan 1093), Selçuklu tahtını ele geçirmek için Azerbaycan’a doğru yürüdü. Ancak Emîr Aksungur ve Bozan’ın Berkyaruk tarafına geçmesiyle kuvvetinden çok şey kaybeden Tutuş yeniden ordusunu takviye etmek maksadıyla Dımaşk’a geri dönmeğe mecbur oldu (Aralık 1093). Berkyaruk bu sırada Bağdad’a girmiş ve adına hutbe okutmuştu (Mayıs 1094). Tutuş daha sonra yeni bir ordu toplayarak tekrar harekete geçti ve önce ihanetlerini unutamadığı Emîr Aksungur ve Bozan’dan intikamını aldı, yakalanan bu iki emîr öldürüldü (Mayıs 1094).
Tutuş, Ahlât, üzerinden Azerbaycan’a giderek bu bölgeyi hâkimiyeti altına aldı ve Hemedân’a doğru yürüdü. Terken Hâtûn’un onunla birleşmek teşebbüsü hastalığı sebebiyle gerçekleşemedi ve Isfahan’da öldü (Eylül-Ekim 1094). Diğer taraftan yanında az sayıda asker bulunan Berkyaruk, Tutuş’un öncü kuvvetlerine mağlûp olarak Isfahan’a sığındı. Bu mağlûbiyet haberi üzerine Abbâsî Halîfesi Mustahzir Billâh Bağdad’da Tutuş adına hutbe okuttu. Berkyaruk ise kardeşi Mahmûd’un emîrleri tarafından Isfahan’da yakalandı.
Bu sırada Mahmûd’un çiçek hastalğına yakalanarak ölmesi (Ekim-Kasım 1094) yanındaki emîrlerin Berkyaruk’u sultan tanımalarına sebep oldu. Berkyaruk ile Tutuş arasındaki kesin savaş Rey şehri civarında yapıldı (26 Şubat 1095). Kötü davranışları sebebiyle Tutuş’a kırgın olan emîr ve askerlerden büyük bir kısmı Berkyaruk tarafına geçtiler. Neticede mücadeleyi kazanan Berkyaruk oldu ve Tutuş savaş alanında öldürüldü.
